İklim krizi kum ve toz fırtınalarını tetikliyor. DSÖ’ye göre 3,8 milyar insan risk altında. Uzmanlar, bu fırtınaların sağlık üzerindeki yıkıcı etkilerine dikkat çekiyor.
İklim kriziyle şiddetlenen kum ve toz fırtınaları küresel bir tehdit oluşturuyor. Bu fırtınalar, kalp krizi, inme, boğaz kuruluğu ve menenjit gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Doğu Akdeniz ve diğer bölgelerde kum ve toz fırtınalarının sıklık, süre ve yoğunluğunda artış gözlemlediğini belirtiyor.
İklim değişikliği, çölleşme sürecini hızlandırarak kum ve toz fırtınalarının hem sıklığını hem de yayılım alanını genişletiyor. Bu fırtınalar, havadaki partikül madde konsantrasyonunu artırarak hava kirliliğine doğrudan katkıda bulunuyor. Küresel ölçekte yaklaşık 330 milyon insan, rüzgarla taşınan ve binlerce kilometre uzağa ulaşabilen partiküllere maruz kalıyor.
Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, küresel kum ve toz fırtınalarının iklim değişikliğiyle doğrudan bağlantılı olduğunu vurguluyor. Türkeş, bu fırtınaların iklimi, havayı, atmosferi, ekosistemleri, insan sağlığını, tarımı, ulaşımı ve güneş enerjisi sistemlerini olumsuz etkilediğini belirtiyor.
Kurak ve yarı kurak bölgelerin, özellikle çöller ve çevresindeki alanların, kum ve toz fırtınalarının ana kaynakları olduğunu açıklayan Türkeş, Afrika, Sahra, Sahel, Gobi Çölü, Orta Doğu ve Arap çöllerinin bu açıdan kritik bölgeler olduğunu ifade ediyor. İklim değişikliğinin etkileriyle bu bölgelerdeki uzun süreli kuraklıklar, fırtınaların sıklığını, süresini ve şiddetini artırıyor.
Türkeş, iklim değişikliğinin mevcut kurak alanlar dışında yeni alanlarda da kum ve toz fırtınalarının oluşmasına zemin hazırladığını kaydediyor. Bu fırtınaların doğrudan atmosferi, havayı ve bulut ile yağış oluşumunu etkilediğini aktarıyor.
Prof. Dr. Murat Türkeş, küresel toz salımlarının yaklaşık yüzde 25’inin insan kaynaklı olduğunu belirtiyor. Türkiye’yi de yakından ilgilendiren bu durumun, iklim değişikliğiyle değişen büyük ölçekli basınç ve rüzgar sistemlerinin kuzeye doğru hareket etmesiyle daha da artabileceğini söylüyor. Subtropikal yüksek basınçların ve Hadley döngüsünün kuzeye kayması, Akdeniz, Güney Avrupa, Orta Doğu ve Türkiye’yi etkileyebilecek kum ve toz fırtınalarının artışına neden oluyor.
Gözlemler, Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Güneybatı Asya’da kum ve toz fırtınalarının sıklığında ve şiddetinde artış olduğunu gösteriyor. Bu fırtınalar, yağış ve su kaynaklarını da olumsuz etkileyerek tarımsal üretimi ve rekolteyi düşürebiliyor.
Türkeş, fırtınaların önlenmesi için iklim değişikliğiyle mücadelenin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Yeşil kuşak oluşturma, ağaçlandırma ve yağmur suyu hasadı gibi uygulamaların, toprak nemini artırarak ince materyalin tutulmasına yardımcı olacağını belirtiyor.
Dünya Meteoroloji Örgütü verilerine göre, 23 Nisan’da Akdeniz kıyıları ve Güneydoğu Anadolu’nun bazı bölgelerinde yüzey toz konsantrasyonunun hassas düzeye ulaşabileceği öngörülüyor.
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Muzaffer Onur Turan, kum ve toz fırtınalarının ciddi bir halk sağlığı sorunu haline geldiğini belirtiyor. Bu fırtınalarla taşınan partikül madde (PM10 ve PM2.5) solunum yoluyla vücuda girerek akciğerlere ve kana karışabiliyor.
Turan, çöl tozlarının bulunduğu günlerde solunum, kalp ve damar hastalıkları başvurularının, hastalık ve ölümlerin arttığını vurguluyor. Fırtınalar, zatürre, kalp krizi, inme, şiddetli göz yanması, burun kanamaları, boğaz kuruluğu ve menenjit gibi sağlık sorunlarına neden olabiliyor. Mevcut astım ve KOAH hastalarında ani atakları tetikleyerek acil başvuruları ve ölümleri artırıyor.
Özellikle bebekler, çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olanlar için büyük risk taşıyan tozlara uzun süre maruz kalmak, kronik solunum ve kalp hastalıklarına yol açabiliyor. Turan, bu risk gruplarının hassasiyetini belirterek, çocukların akciğer gelişimleri, yaşlıların azalan rezervleri ve açık havada çalışanların doğrudan maruziyeti gibi faktörlere dikkat çekiyor.
Toz fırtınası uyarıları sırasında dışarı çıkılmaması, pencerelerin kapalı tutulması ve uygun maskelerin kullanılması öneriliyor. Bol su tüketiminin ise solunum yollarının nemli kalmasına yardımcı olduğu belirtiliyor.
Yorum Yap