Yeni bilimsel çalışma, kısa süreli ozon maruziyetinin kanser ölümlerini %80 artırdığını ortaya koydu. İstanbul’da ozon kirliliğinde %10 artış yaşanırken, uzmanlar risklere dikkat çekiyor.
Kısa süreli ozon maruziyetinin, kanser türlerine bağlı ölümleri önemli ölçüde artırdığına dair yeni bir çalışma, küresel ölçekte bu tehlikenin boyutunu gözler önüne serdi. Journal of Hazardous Materials bilim dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, ozonla ilişkili kanser ölümlerinde son yıllarda yüzde 80’lik bir artış yaşandı.
Çalışma, Avustralya, Brezilya, Kanada, Şili, Güney Kore, Meksika, Yeni Zelanda ve Tayland’daki 9 milyon 223 bin 332 kanser ölümünü inceledi. 2000 yılında 261 bin 270 olan ozon bağlantılı ölümler, 2023’te 469 bin 860’a yükseldi. Trafik ve orman yangınlarından kaynaklanan emisyonlar, ozonla ilişkili kanser ölümlerinin başlıca nedenleri arasında gösterildi.
Yıllık ozon konsantrasyonları incelendiğinde, trafik kaynaklı emisyonların metreküp başına 11 mikrogram, arazi yangınlarının 4,8 mikrogram ve endüstriyel faaliyetlerin 2,66 mikrogramlık katkı sağladığı tespit edildi. Ozon konsantrasyonlarının kaynağı ülkelere göre farklılık gösterirken, Avustralya ve Brezilya’da arazi yangınları öne çıktı.
Araştırma, ozon maruziyetindeki her metreküp başına 10 mikrogramlık artışın, 24 yaygın kanser türündeki ölümlerde yüzde 0,84’lük bir yükselişle ilişkili olduğunu ortaya koydu. Bu oran, karaciğer kanserinde yüzde 0,42 iken tiroid kanserinde yüzde 1,43’e kadar çıktı.
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan, ozonun sadece solunum sistemi değil, tüm vücut üzerinde sistemik bir karsinojenik katalizör olarak etki ettiğini belirtti. Troposferik ozonun, azot oksitler ve uçucu organik bileşiklerin fotokimyasal reaksiyonları sonucu oluşan ikincil bir kirletici olduğunu vurgulayan Özdoğan, solunum seviyesindeki ozonun canlı dokular için reaktif ve tahrip edici olduğunu söyledi.
Özdoğan, kronik veya tekrarlayan kısa süreli ozon maruziyetinin, hücrelerin antioksidan savunma mekanizmalarını baskılayarak DNA hasarına, telomer kısalmasına ve genetik değişimlere yol açtığını aktardı. Bu etkilerin kanserle ilgili genleri bozarak hastalığın ilerlemesini hızlandırdığını ekledi.
Farklı çalışmalara da değinen Özdoğan, Çin’deki Fudan Üniversitesi’nin çalışmalarının ozonun etkilerinin ‘akciğer-karaciğer ekseni’ üzerinden yayıldığını gösterdiğini belirtti. Ozon maruziyetinin akciğer mikrobiyotasını bozarak sistemik dolaşıma inflamatuar sinyaller gönderdiği ve bunun karaciğerde lipid metabolizmasını bozarak hücre ölümünü tetiklediği açıklandı.
Türkiye’de ozon kirliliğinde, İstanbul gibi metropollerde 2024’te bir önceki yıla kıyasla yüzde 10’luk bir artış yaşandığına dikkat çekildi. Özdoğan, Türkiye’de ozon için yasal sınır değerinin 8 saatlik ortalamada metreküp başına 120 mikrogram olduğunu, bunun Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği 100 mikrogramın üzerinde bulunduğunu hatırlattı.
Kanser hastaları ve risk grubundaki bireyler için ozon maruziyetini en aza indirmenin tedavi başarısını ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğini belirten Özdoğan, ozon konsantrasyonlarının yoğun olduğu saatlerde dış mekan aktivitelerinin kısıtlanması, hava kalitesi takibi, antioksidan destekli beslenme ve iç mekan güvenliğinin önemini vurguladı.
Yorum Yap