Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nın kapanması halinde Brent petrol fiyatlarında çift haneli artışlar ve küresel ekonomide talep yıkımı yaşanabileceği konusunda uyarıyor.
Küresel petrol piyasaları, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek olası bir kapanma senaryosuna karşı uzmanlardan ciddi uyarılar alıyor. St. Gallen Üniversitesi Makroekonomi Profesörü Guido Cozzi ve Wood Mackenzie Emtia Araştırmaları Kıdemli Başkan Yardımcısı Alan Gelder, Boğaz’ın kapanması durumunda Brent petrol fiyatlarında çift haneli artışlar yaşanabileceğini ve özellikle Asya ülkelerinin arz kesintileriyle yüzleşeceğini belirtti. Dünya deniz yoluyla petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’inin geçtiği bu kritik geçiş noktasındaki kesintilerin küresel ekonomide “talep yıkımına” yol açabileceği ifade edildi.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, geçen yıl günlük ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürününün taşındığı Hürmüz Boğazı, dünyanın en kritik petrol geçiş noktalarından biri konumunda bulunuyor. Alternatif güzergahların sınırlı olması, Boğaz üzerinden akışlarda yaşanacak kesintileri küresel petrol piyasaları açısından büyük sonuçlar doğuruyor.
Profesör Guido Cozzi, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından en fazla etkilenecek ülkelerin Körfez’den petrol ithalatına büyük ölçüde bağımlı olanlar olacağını vurguladı. Özellikle Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi büyük Asya ithalatçılarının kısa vadede ciddi arz kesintileriyle karşı karşıya kalabileceği öngörülüyor. Avrupa da etkilenecek, ancak ABD, Norveç ve Afrika kaynaklarına kısmi çeşitlendirme sayesinde etkisi daha düşük olacak.
ABD ise artan yerli üretimi sayesinde doğrudan etkilenmeyecek olsa da, küresel fiyat etkileri ABD ekonomisine yansıyacaktır. Kısa vadede, küresel petrol piyasaları risk primi ve ihtiyati stok davranışları nedeniyle keskin bir fiyat sıçramasıyla tepki verecek. Cozzi, geçici bir kesintinin bile Brent petrol fiyatlarında çift haneli artışlara yol açabileceği uyarısında bulundu.
Vadeli işlem piyasaları hem anlık kıtlığı hem de jeopolitik belirsizliği fiyatlayarak enerji ve taşımacılık piyasalarında oynaklığı artıracak. Tarihsel benzerlikler arasında 1973 petrol ambargosu, 1980’lerdeki İran-Irak Savaşı ve 2019’daki Suudi petrol tesislerine yapılan saldırılar sayılabilir. Ancak günümüz küresel petrol piyasası daha finansal olarak entegre bir yapıya sahip.
Daha geniş makroekonomik etkiler ise Hürmüz Boğazı’ndaki kesintinin süresine bağlı olacak. Kısa süreli bir kesinti öncelikle enflasyon baskısı yaratırken, uzun süreli bir kapanma özellikle enerji ithalatçısı gelişmekte olan ülkelerde küresel büyümeyi ciddi şekilde yavaşlatabilir. Bu durum, gelişmiş ekonomilerdeki merkez bankalarını para gevşemesini ertelemeye zorlayabilir.
Alan Gelder, Boğaz’ın kapanmasının küresel rafineri sektörü için ham petrol bulunabilirliği üzerinde ciddi etki yaratacağını belirtti. Uzun süreli kapanma durumunda fiyatlar yüksek seyredecek, çünkü Orta Doğu dışındaki yedek üretim kapasitesi talebi karşılamaya yetmeyecek. Rafineriler sınırlı arz için birbirleriyle rekabet etmek zorunda kalacak.
Bu senaryoda stratejik petrol stokları devreye alınarak etki hafifletilmeye çalışılsa da, nihai olarak küresel arz-talep dengesi yüksek fiyatlar yoluyla sağlanacak ve uzun süreli kapanmada talep yıkımı gerçekleşecektir. Ancak Gelder, ABD’li tüketicilerin yüksek benzin fiyatlarına karşı hassasiyeti ve yaklaşan ara seçimler göz önüne alındığında böyle bir senaryonun gerçekleşmesini beklemediğini ifade etti.
Gelder, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi trafiğinin sınırlı kalması nedeniyle önümüzdeki günler ve haftalarda fiyat artışının devam etmesinin beklendiğini söyledi. Boğaz iki hafta kapalı kalırsa petrol fiyatları varil başına 100 dolar seviyesine ulaşabilir. Boğaz’ın yeniden trafiğe açılması halinde ise fiyatların mevcut seviyelerin altına gerilemesi tahmin ediliyor.
Yorum Yap