Orta Doğu’da artan askeri gerilimler, Hürmüz Boğazı’ndaki aksamalarla Brent petrol, doğal gaz ve kömür fiyatlarını dört haftada rekor seviyelere taşıdı.
Orta Doğu’da İran ile ABD-İsrail arasında tırmanan askeri gerilimler, son dört haftada küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açtı. Uluslararası referans kabul edilen Brent türü ham petrolün varil fiyatı, 27 Şubat’tan 27 Mart’a kadar yüzde 45,3 artışla 72,48 dolardan 105,32 dolara yükseldi. Bu artışları, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz güvenliği krizi ve arz endişeleri tetikledi.
Saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat’ta 72,48 dolardan kapanan Brent petrol, 2 Mart’ta jeopolitik endişelerle 82,37 dolara kadar çıktı ve günü yüzde 7,26 yükselişle 77,74 dolardan tamamladı. Bu, 17 Mart 2022’den sonraki en yüksek günlük artışı işaret etti. Hürmüz Boğazı’na yönelik tehditlerin tedarik kesintisi endişelerini artırmasıyla fiyatlar 78-86 dolar seviyelerinde işlem görmeyi sürdürdü.
Bölgede İran’ın tanker geçişlerini kısıtlamaya başlamasıyla boğazdan geçen gemi sayısı azaldı, birçok petrol tankeri geçiş için beklemek zorunda kaldı. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin yapıldığı bu kritik noktadaki aksama, küresel enerji piyasalarını doğrudan etkiledi. Bazı tankerler alternatif yöntemlerle veya “gölge filo” denilen farklı bayraklı gemilerle geçiş yapmaya çalıştı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’a yönelik askeri operasyonların “birkaç hafta içinde” sona ereceğini ve Washington’un hedeflerine “kara birliklerine ihtiyaç olmadan” ulaşabileceğini belirtti. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise enerji fiyatlarını düşürmek için yayılan “yalan haberlerin” piyasayı duyarsızlaştırdığını öne sürdü.
İran’ın bölgedeki ABD üslerini ve enerji tesislerini hedef alan misillemeleri, sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya almasına ve önde gelen nakliye şirketlerinin geçişleri durdurmasına neden oldu. Bazı üreticiler güvenlik endişeleriyle üretimlerini kıstı, bu da piyasadaki arz endişelerini derinleştirdi. ABD, artan fiyatlar karşısında Hint rafinerilerine Rus petrolü alımında geçici muafiyet tanısa da, Brent petrol 6 Mart’ta 94,64 dolara, 9 Mart’ta ise 119,5 dolara yükselerek 29 Haziran 2022’den sonraki en yüksek seviyesini gördü.
Petrol sahaları ve LNG terminallerinde oluşan hasar ile Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler, küresel enerji tedarikinde büyük aksamalara yol açtı. Irak Petrol Bakanlığı, mevcut durum nedeniyle Irak’taki petrol faaliyetleri ve projelerin büyük ölçüde durduğunu bildirdi. Katar Enerji Bakanı Saad bin Şeride el-Kaabi, füze saldırıları sonucunda Ras Laffan Sanayi Şehri’nde oluşan hasarın Katar’ın Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) ihracat kapasitesini yüzde 17 azalttığını, bunun yıllık 20 milyar dolar kayba yol açtığını aktardı.
Öte yandan, Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, 1 Nisan’dan itibaren benzin ihracatının yasaklanması talimatı verdi. Rusya, iç piyasadaki istikrarı korumak amacıyla çeşitli akaryakıt türlerine zaman zaman ihracat yasağı uyguluyor. İngiltere’de akaryakıt fiyatlarındaki artış sürerken, bazı akaryakıt istasyonlarında “geçici tedarik kısıtı” yaşandı.
Portekiz hükümeti akaryakıt indiriminde süresiz devam kararı aldı. Fransa’da hükümet, yakıt fiyatlarındaki artıştan etkilenen sektörlere 70 milyon avro yardım paketi açıkladı. İspanya Meclisi, küresel enerji ve ekonomik krize karşı alınan önlemleri onayladı. Norveç Parlamentosu’nun benzin ve dizel vergilerini düşürmesine hükümet tepki gösterirken, Hindistan hükümeti de Orta Doğu’daki gerilim nedeniyle benzin ve mazot vergisini düşürdü. Dünya Bankası Grubu, Orta Doğu’daki çatışmanın yol açtığı krizde ülkelere yardımcı olmak için hızla harekete geçtiğini bildirdi.
Bölgede sevkiyatların sekteye uğraması sebebiyle sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasaları da süreçten etkilendi. Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar’ın Ras Laffan tesislerindeki üretimi saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurarak “mücbir sebep” ilan etmesi, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir risk oluşturdu.
Avrupa doğal gaz piyasasında fiyat oynaklığı belirgin şekilde arttı. Hollanda merkezli TTF’de işlem gören doğal gaz kontratları, jeopolitik risklerle sert hareketler sergiledi. Nisan vadeli TTF kontratı, 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,9 avrodan kapanırken, 2 Mart’ta günü yüzde 39 artışla 44,5 avrodan tamamladı. Artan arz güvenliği endişeleriyle 9 Mart’ta 56,4 avroya kadar yükselen kontrat, saldırıların başlamasından bu yana en yüksek kapanış seviyesini gördü. Avrupa doğal gaz fiyatları, 27 Mart’ta savaş öncesi seviyelere kıyasla yaklaşık yüzde 70 artışla megavatsaat başına 54,17 avro seviyesinden işlem gördü.
Kömür piyasasında da benzer bir eğilim izlendi. Kömür fiyatı, elektrik üretiminde gaz yerine kullanıldığı için yükseliş gösterdi. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür nisan vadeli kontratı, 27 Şubat’ta ton başına 118,5 dolardan 2 Mart’ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükseldi. Söz konusu kontrat, 9 Mart’ta 143,8 dolara kadar çıkarak saldırıların başlamasından sonraki en yüksek kapanışı yaptı. ABD ile İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırıları ve İran’ın misillemelerinin dört hafta geride kalmasıyla, kömür fiyatları saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 13,8 artışla haftayı 134,9 dolardan tamamladı.
Yorum Yap